2021 оны спекулятив хэтрүүлгийг үл харгалзан блокчэйн нь Монгол улсад асар их боломжуудыг олгосон хэвээр байна. Уналтаас олж авсан хамгийн чухал сургамжуудын нэг бол спекуляц ба технологи хоёр нь өөр зүйл гэдэг явдал юм. Спекулятив зах зээл өсөж эсвэл унаж болох ч блокчэйний ард байгаа суурь инновациуд дэлхий даяар гайхалтай хурдтайгаар хөгжсөөр байна.Монголын газар зүй, эдийн засаг, хүн ам зүйн бүтэц нь блокчэйн эцсийн дүндээ бодитой давуу талыг бий болгож чадах хэд хэдэн салбарыг бий болгодог.
Монгол улс нь газар зүйн хувьд тархмал хүн амтай бөгөөд орон нутгийн иргэд ихтэй — хүн амын 28 орчим хувь нь нүүдлийн буюу хагас нүүдлийн ахуйг хэвээр хадгалсаар байна. Дижитал санхүүгийн систем нь банкны биет дэд бүтцийн хамаарлыг бууруулахад тусална. Блокчэйнд суурилсан систем нь зардал өндөртэй салбарууд байгуулах шаардлагагүйгээр томоохон хот, суурингуудаас алслагдсан иргэдийн төлбөр тооцоо, хуримтлал, хөрөнгө оруулалтын бүтээгдэхүүн, мөн олон улсын гуйвуулгад нэвтрэх боломжийг сайжруулж чадна.
Өөрчлөгддөггүй дижитал бүртгэлүүд нь газар өмчлөл, худалдан авах ажиллагаа, нийлүүлэлтийн сүлжээ, мөн захиргааны бүртгэлтэй холбоотой системд олон нийтийн итгэлийг бэхжүүлж чадна. Үр ашиггүй байдал, авлига нь тулгамдсан асуудал хэвээр байгаа хөгжиж буй эдийн засгуудын хувьд ил тод дижитал дэд бүтэц нь засаглалын хариуцлагыг мэдэгдэхүйц сайжруулж чадна. Монголын газар зохион байгуулалтын маргаан, худалдан авах ажиллагааны зөрчлийн түүхийг авч үзвэл энэхүү хэрэглээ нь нэн тохиромжтой юм.
Олон улсын банкны систем нь ихэвчлэн удаан, өндөр зардалтай байдаг. Ялангуяа тэс өөр санхүүгийн системтэй хоёр их гүрний дунд оршдог хөгжиж буй эдийн засгийн хувьд энэ нь бүр ч бэрхшээлтэй байдаг. Блокчэйнд суурилсан төлбөр тооцооны систем нь хил дамнасан худалдаа эрхэлдэг Монголын бизнес эрхлэгчдэд гүйлгээний зардлыг бууруулахын зэрэгцээ хурд, хүртээмжийг сайжруулах боломжийг олгож байна.
Монгол улс байгалийн баялгийн асар их нөөцтэй. Блокчэйнд суурилсан токенжуулалтын системүүд нь уул уурхайн хөрөнгө, түүхий эд, дэд бүтэц, үл хөдлөх хөрөнгө, мөн нүүрстөрөгчийн кредит зэргийг хамарсан өмчлөл, хөрөнгө оруулалтын шинэ хэлбэрүүдийг бий болгох боломжтой. Эдгээр системүүд нь хүчтэй зохицуулалт, анхааралтай хэрэгжүүлэлт шаардах хэдий ч баялаг ихтэй, хөгжиж буй эдийн засгийн хувьд урт хугацаанд гарах хамгийн сонирхолтой боломжуудын нэг юм.
Ашигласан эх сурвалж
Үндсэн эх материалууд
Ард Санхүүгийн Нэгдэл. CryptoNation Forum materials. 2017 онд Ард Санхүүгийн Нэгдлээс зохион байгуулсан анхны CryptoNation форумын материалууд; Xapo, Bitmain, Монголын бодлого тодорхойлогчдын оролцоо, Биткойн олборлолт, дижитал тусгаар тогтнол, тооцооллын дэд бүтэц, мөн Монгол Улсын дэлхийн блокчэйн эдийн засаг дахь байр суурийн талаарх эхэн үеийн хэлэлцүүлгүүдийг баримтжуулсан материалууд.
Unread Media болон Ард Санхүүгийн Нэгдэл. Цахим Алт 3.0: Цахилж яваа цахим алтны тухай мэдэх ёстой бүх зүйл. 3 дахь хэвлэл. Улаанбаатар: Unread Media, 2025. ISBN 978-9919-9232-5-9.
Монголын хууль, зохицуулалт ба зах зээлийн эх сурвалжууд
Монголбанк. Санхүүгийн тогтвортой байдлын тайлан. 2021 оны 9 дүгээр сар. Монголбанкны PDF тайлан.
Монголбанк. Криптотой холбоотой мэдээллийн эх сурвалж ба санхүүгийн боловсролын талаарх оюутны судалгааны ажил. 2022. Монголбанкны PDF материал.
Санхүүгийн зохицуулах хороо. 2024 оны жилийн тайлан. Санхүүгийн зохицуулах хорооны PDF тайлан.
Санхүүгийн зохицуулах хороо. Виртуал хөрөнгийн үйлчилгээ үзүүлэгчийн үйл ажиллагааны журам. 2025. Санхүүгийн зохицуулах хорооны PDF материал.
Санхүүгийн зохицуулах хороо. Виртуал хөрөнгийн үйлчилгээ үзүүлэгчийн салбарын үйл ажиллагааны тайлан, 2025 оны IV улирал. Санхүүгийн зохицуулах хорооны PDF тайлан.
Legalinfo.mn. Санхүүгийн зохицуулах хорооноос баталсан виртуал хөрөнгийн үйлчилгээ үзүүлэгчийн үйл ажиллагаа, бүртгэл, аудитортой холбоотой дүрэм, журам. Legalinfo.mn.
Монголын Хөрөнгийн Бирж. Ард Бит ХХК-ийн үнэт цаас гаргагчийн үйл ажиллагааны тайлан. 2024. Монголын Хөрөнгийн Биржийн PDF тайлан.
Монголын Хөрөнгийн Бирж. Crypto Nation ХК-ийн үнэт цаас гаргагчийн үйл ажиллагааны тайлан. 2023. Монголын Хөрөнгийн Биржийн PDF тайлан.
Монгол Улсын Их Хурал. Виртуал хөрөнгийн үйлчилгээ үзүүлэгчийн тухай хуулийн төсөл. Parliament.mn.
Монгол Улсын Их Хурал. Виртуал хөрөнгийн үйлчилгээ үзүүлэгчийн тухай хууль. Parliament.mn.
Монголын хэвлэл ба зах зээлийн мэдээллүүд
Eguur.mn. Дотоодын криптовалютууд, анхдагч хөрөнгө таталт, IEO-ийн дараах үнийн гүйцэтгэлийн талаарх зах зээлийн судалгаа. Eguur.mn.
Eguur.mn. IHC-тэй холбоотой хожмын хууль эрх зүй, хэрэгжилтийн үйл явдлын талаарх мэдээллүүд. Eguur.mn.
Ikon.mn. “Виртуал хөрөнгийн зохицуулалтгүй улсад цахим …” Ikon.mn.
Ikon.mn. Dale Choi-ийн 9911Coin болон 2021 оны сүүл үеийн токен сурталчилгааны яриа, өгүүлэмжийн талаарх ярилцлага. Ikon.mn.
Ikon.mn. Дотоодын крипто салбар дахь хэрэгжилт, хөрөнгө оруулагчийн хамгаалалтын асуудлын талаарх мэдээллүүд. Ikon.mn.
Ikon.mn. Дотоодын криптотой холбоотой хууль эрх зүйн ажиллагаа ба зах зээлийн дараах үр дагаврын талаарх мэдээллүүд. Ikon.mn.
Ikon.mn. IHC-ийн хөрөнгө таталт, крипто зах зээлийн нөхцөл байдал, дотоодын хөрөнгө оруулагчдын гомдлын талаарх мэдээллүүд. Ikon.mn.
Ikon.mn. R. Uyangatugs-ийн IEO-той холбоотой гомдол, хөрөнгө оруулагчдын санаа зовнилын талаарх ярилцлага. Ikon.mn.
Төсөл, бирж ба компанийн материалууд
Access Newswire. “Founder Buys Back 10 Million USD of IHC Token.” Access Newswire.
IHC. Tokenomics page. IHC.
IHC. Whitepaper. Trade.mn дээр байршуулсан. Trade.mn PDF.
MGL Caelum. Албан ёсны төслийн вэбсайт ба төслийн материалууд. MGL Caelum.
OBORTECH. Албан ёсны төсөл болон нийлүүлэлтийн сүлжээний блокчэйн материалууд. OBORTECH.
World Plus Digital. Албан ёсны төслийн вэбсайт. WorldPlus.
Олон улсын нөхцөл байдлын эх сурвалжууд
CoinMarketCap. Зах зээлийн түүхэн нөхцөл байдал болон төслүүдийн амьд үлдсэн эсэхийг шалгахад ашигласан крипто зах зээлийн түүхэн өгөгдөл ба биржийн зах зээлийн хуудаснууд. CoinMarketCap.
Financial Action Task Force. Мөнгө угаах болон терроризмыг санхүүжүүлэхтэй тэмцэх зохицуулалт, ВХҮҮ-ийн эрх зүйн орчны суурь нөхцөл байдлыг тайлбарлахад ашигласан Монгол Улсын харилцан үнэлгээ ба саарал жагсаалтын материалууд. FATF.
Монголбанкны Санхүүгийн мэдээллийн алба. Монгол Улс 2020 оны 10 дугаар сард стратегийн МУТСТ-ийн дутагдалтай улс орнуудын FATF жагсаалтаас, 2021 оны 1 дүгээр сард Европын Холбооны өндөр эрсдэлтэй гуравдагч орнуудын жагсаалтаас хасагдсан тухай материалууд. Монголбанкны Санхүүгийн мэдээллийн алба.
АНУ-ын Хууль зүйн яам. Дэлхийн крипто өвлийн нөхцөл байдлыг тайлбарлахад ашигласан FTX болон Sam Bankman-Fried-ийн залилангийн хэргийн материалууд. АНУ-ын Хууль зүйн яам.
Сэтгэгдлүүд (0)