Зохицуулалт ба Тэнцвэртэй байдлын сорилт

Монголын крипто хөөсрөлт нь аюултай болсон гол шалтгаануудын нэг нь тэсрэлтийн эхэн үед тодорхой зохицуулалт байгаагүй явдал байв. Токен гаргах явц хурдасч, олон төслүүд зах зээлд мэдээллийн ил тод байдлын шаардлагыг хангалгүй, сул аудитын стандарттайгаар, мөн бодит санхүүгийн шинжилгээгүйгээр  түрэмгий маркетингийн кампанит ажилтайгаар орж ирж байлаа.

Виртуал хөрөнгийн үйлчилгээ үзүүлэгчийн эрх зүйн орчин

Шинээр үүсэж буй эрсдэлийн цар хүрээг хүлээн зөвшөөрч, Монгол улс 2021 оны 12 дугаар сарын 17-ны өдөр Виртуал хөрөнгийн үйлчилгээ үзүүлэгчийн тухай хууль (VASP Law) баталсан. Энэхүү хууль нь зохицуулалтгүй орчноос илүү бүтэцлэгдсэн тогтолцоо руу шилжих шилжилтийн эхлэл болсон. Энэхүү тогтолцооны дагуу Санхүүгийн зохицуулах хороо нь хяналтын үндсэн эрх мэдлийг бүрэн хүрээнд хүлээж авсан:

1. Виртуал хөрөнгийн бирж ба хадгалалтын үйлчилгээ үзүүлэгчдэд тавигдах тусгай зөвшөөрлийн шаардлага

2. Олон улсын Санхүүгийн хориг арга хэмжээ авах байгууллагын (FATF) зөвлөмжид нийцсэн мөнгө угаах болон терроризмыг санхүүжүүлэхтэй тэмцэх (МУТСТ / AML-CFT) үүрэг

3. Хэрэглэгчийг бүртгэх үеийн Харилцагчийг таньж мэдэх (KYC) стандартууд

4. Өөрийн хөрөнгийн хүрэлцээний босго ба харилцагчийн хөрөнгийг тусгаарласан данс хөтлөх шаардлага

5. Тогтмол үйл ажиллагааны аудит ба ил тод байдлын тайлагнал

Хэрэгжүүлэлтийн сорилтууд

Энэхүү эрх зүйн орчин бий болсон хэдий ч томоохон сорилтууд хэвээр байна. Хяналт шаардлагатай үйл ажиллагааны цар хүрээтэй харьцуулахад хэрэгжүүлэх хүчин чадал хязгаарлагдмал байлаа. Хөрөнгө оруулагчдын боловсрол зах зээлийн хөгжлөөс хоцорсон хэвээр байна. 2021 оны сүйрлээр уруудсан олон нийтийн итгэл хэврэг хэвээр байгаа бөгөөд үүнийг зөвхөн зохицуулалтын мэдэгдлээр сэргээхэд хэцүү юм.

Монголд тулгарч буй зохицуулалтын үндсэн хурцадмал байдал нь дэлхий дахины сорилттой адил байна: хэт их зохицуулалт нь хууль ёсны инновацийг дарж, үйл ажиллагааг гадаад руу (offshore) шахах эрсдэлтэй байдаг бол хяналт сул байх нь спекулятив хэтрүүлгийн алдааг давтах эрсдэлтэй. Энэ тэнцвэрийг хадгалахын тулд зөвхөн үр дүнтэй зохицуулалт төдийгүй, зах зээлийн бодитой мэдээллээр хангаж чадах мэргэжлийн зуучлагчид, хараат бус шинжээчид, мөн мэдээлэл сайтай медиагаас бүрдсэн төлөвшсөн экосистем шаардлагатай.

Хариуцлага ба Итгэлцлийг сэргээх нь

Хамгийн чухал үргэлжилж буй сорилт бол итгэлцлийг сэргээх явдал. 2021 оны хөөсний хариуцлагын асуудал хэсэгчлэн шийдэгдээгүй хэвээр байна.үнд бодит бус амлалт өгсөн үүсгэн байгуулагчид, эргэлзээтэй токенуудыг бүртгэж ашиг олсон биржүүд, мэдлэггүй хөрөнгө оруулагчдад нарийн төвөгтэй бүтээгдэхүүнийг сурталчилсан нөлөөлөгчид, мөн хариу арга хэмжээ авахдаа удаан байсан зохицуулах байгууллагууд хамаарна. Монголд блокчэйний тогтвортой хөгжилд зөвхөн шинэ хууль бус, харин илэрхий луйвар буюу ташаа мэдээлэл тараасан үйлдэлд хүлээлгэх бодит хариуцлага, үйлчилгээ үзүүлэгчдийн мэргэжлийн стандарт, мөн "хурдан баяжих" сэтгэлгээнээс урт хугацааны үнэ цэнэ бүтээх рүү чиглэсэн соёлын өөрчлөлт хэрэгтэй байна.

 Ашигласан эх сурвалж

Үндсэн эх материалууд

Ард Санхүүгийн Нэгдэл. CryptoNation Forum materials. 2017 онд Ард Санхүүгийн Нэгдлээс зохион байгуулсан анхны CryptoNation форумын материалууд; Xapo, Bitmain, Монголын бодлого тодорхойлогчдын оролцоо, Биткойн олборлолт, дижитал тусгаар тогтнол, тооцооллын дэд бүтэц, мөн Монгол Улсын дэлхийн блокчэйн эдийн засаг дахь байр суурийн талаарх эхэн үеийн хэлэлцүүлгүүдийг баримтжуулсан материалууд.

Unread Media болон Ард Санхүүгийн Нэгдэл. Цахим Алт 3.0: Цахилж яваа цахим алтны тухай мэдэх ёстой бүх зүйл. 3 дахь хэвлэл. Улаанбаатар: Unread Media, 2025. ISBN 978-9919-9232-5-9.

Монголын хууль, зохицуулалт ба зах зээлийн эх сурвалжууд

Монголбанк. Санхүүгийн тогтвортой байдлын тайлан. 2021 оны 9 дүгээр сар. Монголбанкны PDF тайлан.

Монголбанк. Криптотой холбоотой мэдээллийн эх сурвалж ба санхүүгийн боловсролын талаарх оюутны судалгааны ажил. 2022. Монголбанкны PDF материал.

Санхүүгийн зохицуулах хороо. 2024 оны жилийн тайлан. Санхүүгийн зохицуулах хорооны PDF тайлан.

Санхүүгийн зохицуулах хороо. Виртуал хөрөнгийн үйлчилгээ үзүүлэгчийн үйл ажиллагааны журам. 2025. Санхүүгийн зохицуулах хорооны PDF материал.

Санхүүгийн зохицуулах хороо. Виртуал хөрөнгийн үйлчилгээ үзүүлэгчийн салбарын үйл ажиллагааны тайлан, 2025 оны IV улирал. Санхүүгийн зохицуулах хорооны PDF тайлан.

Legalinfo.mn. Санхүүгийн зохицуулах хорооноос баталсан виртуал хөрөнгийн үйлчилгээ үзүүлэгчийн үйл ажиллагаа, бүртгэл, аудитортой холбоотой дүрэм, журам. Legalinfo.mn.

Монголын Хөрөнгийн Бирж. Ард Бит ХХК-ийн үнэт цаас гаргагчийн үйл ажиллагааны тайлан. 2024. Монголын Хөрөнгийн Биржийн PDF тайлан.

Монголын Хөрөнгийн Бирж. Crypto Nation ХК-ийн үнэт цаас гаргагчийн үйл ажиллагааны тайлан. 2023. Монголын Хөрөнгийн Биржийн PDF тайлан.

Монгол Улсын Их Хурал. Виртуал хөрөнгийн үйлчилгээ үзүүлэгчийн тухай хуулийн төсөл. Parliament.mn.

Монгол Улсын Их Хурал. Виртуал хөрөнгийн үйлчилгээ үзүүлэгчийн тухай хууль. Parliament.mn.

Монголын хэвлэл ба зах зээлийн мэдээллүүд

Eguur.mn. Дотоодын криптовалютууд, анхдагч хөрөнгө таталт, IEO-ийн дараах үнийн гүйцэтгэлийн талаарх зах зээлийн судалгаа. Eguur.mn.

Eguur.mn. IHC-тэй холбоотой хожмын хууль эрх зүй, хэрэгжилтийн үйл явдлын талаарх мэдээллүүд. Eguur.mn.

Ikon.mn. “Виртуал хөрөнгийн зохицуулалтгүй улсад цахим …” Ikon.mn.

Ikon.mn. Dale Choi-ийн 9911Coin болон 2021 оны сүүл үеийн токен сурталчилгааны яриа, өгүүлэмжийн талаарх ярилцлага. Ikon.mn.

Ikon.mn. Дотоодын крипто салбар дахь хэрэгжилт, хөрөнгө оруулагчийн хамгаалалтын асуудлын талаарх мэдээллүүд. Ikon.mn.

Ikon.mn. Дотоодын криптотой холбоотой хууль эрх зүйн ажиллагаа ба зах зээлийн дараах үр дагаврын талаарх мэдээллүүд. Ikon.mn.

Ikon.mn. IHC-ийн хөрөнгө таталт, крипто зах зээлийн нөхцөл байдал, дотоодын хөрөнгө оруулагчдын гомдлын талаарх мэдээллүүд. Ikon.mn.

Ikon.mn. R. Uyangatugs-ийн IEO-той холбоотой гомдол, хөрөнгө оруулагчдын санаа зовнилын талаарх ярилцлага. Ikon.mn.

Төсөл, бирж ба компанийн материалууд

Access Newswire. “Founder Buys Back 10 Million USD of IHC Token.” Access Newswire.

IHC. Tokenomics page. IHC.

IHC. Whitepaper. Trade.mn дээр байршуулсан. Trade.mn PDF.

MGL Caelum. Албан ёсны төслийн вэбсайт ба төслийн материалууд. MGL Caelum.

OBORTECH. Албан ёсны төсөл болон нийлүүлэлтийн сүлжээний блокчэйн материалууд. OBORTECH.

World Plus Digital. Албан ёсны төслийн вэбсайт. WorldPlus.

Олон улсын нөхцөл байдлын эх сурвалжууд

CoinMarketCap. Зах зээлийн түүхэн нөхцөл байдал болон төслүүдийн амьд үлдсэн эсэхийг шалгахад ашигласан крипто зах зээлийн түүхэн өгөгдөл ба биржийн зах зээлийн хуудаснууд. CoinMarketCap.

Financial Action Task Force. Мөнгө угаах болон терроризмыг санхүүжүүлэхтэй тэмцэх зохицуулалт, ВХҮҮ-ийн эрх зүйн орчны суурь нөхцөл байдлыг тайлбарлахад ашигласан Монгол Улсын харилцан үнэлгээ ба саарал жагсаалтын материалууд. FATF.

Монголбанкны Санхүүгийн мэдээллийн алба. Монгол Улс 2020 оны 10 дугаар сард стратегийн МУТСТ-ийн дутагдалтай улс орнуудын FATF жагсаалтаас, 2021 оны 1 дүгээр сард Европын Холбооны өндөр эрсдэлтэй гуравдагч орнуудын жагсаалтаас хасагдсан тухай материалууд. Монголбанкны Санхүүгийн мэдээллийн алба.

АНУ-ын Хууль зүйн яам. Дэлхийн крипто өвлийн нөхцөл байдлыг тайлбарлахад ашигласан FTX болон Sam Bankman-Fried-ийн залилангийн хэргийн материалууд. АНУ-ын Хууль зүйн яам.